ปลูกปะการังทีละชิ้น — บันทึกจากใต้ทะเลเกาะทะลุ
หกเดือนใต้น้ำของทีมมูลนิธิฯ กับเศษปะการังชิ้นเท่าหัวแม่มือ หน้าอ่าวมุกและอ่าวเทียน
ก่อนลงน้ำ
ทะเลหน้าเกาะทะลุช่วงเช้ามักนิ่งที่สุดของวัน เป็นเวลาที่ทีมงานมูลนิธิฟื้นฟูทรัพยากรทะเลสยามเริ่มขนถังอากาศลงแพ งานที่เราจะเล่าต่อจากนี้ใช้เวลามากกว่าหกเดือน และเกือบทั้งหมดเกิดขึ้นใต้น้ำ
ก่อนหน้านี้ เราเคยฟื้นฟูปะการังด้วยแผงท่อ PVC มาแล้ว วิธีนั้นเราผูกกิ่งปะการังเข้ากับแผงบนบก แล้วค่อยดำน้ำนำแผงลงไปวางในแนวปะการัง
ปี 2562 เราไปเรียนเทคนิคใหม่ที่เกาะราชาใหญ่ แล้วกลับมาพร้อมโจทย์ที่ต่างออกไป ครั้งนี้ทุกขั้นตอนต้องทำใต้น้ำ ตั้งแต่เลือกชิ้นปะการังไปจนถึงยึดมันเข้ากับพื้น ทีมเราแซวกันว่างานนี้ดำน้ำจนเหงือกแทบงอก
ไม่กี่วันต่อมา บริษัท รีฟแมเนจเมนท์ ส่งเจ้าหน้าที่มาประจำที่เกาะทะลุ เป็นพี่เลี้ยงทำงานกับเราอย่างใกล้ชิด
เริ่มนับหนึ่งใหม่
บทเรียนแรกคือ แยกให้ออกว่าปะการังชิ้นไหนยังมีชีวิต ชิ้นไหนตายแล้ว เพราะงานนี้เราไม่ได้ตัดปะการังจากที่ไหน เราเก็บเศษชิ้นเล็กๆ ขนาดประมาณหัวแม่มือที่แตกหักอยู่แล้วตามพื้นทะเล
เศษเหล่านี้มาจากหลายทาง บางชิ้นหักเพราะคลื่นลม บางชิ้นเพราะพื้นที่ยึดเกาะเดิมไม่มั่นคง และอีกไม่น้อยเป็นฝีมือคน ทั้งสมอเรือที่ทิ้งลงในแนวปะการัง เรือที่เฉี่ยวชน หรือนักท่องเที่ยวที่เผลอเหยียบ
ไม่ว่าจะหักเพราะอะไร ปะการังที่กลิ้งอยู่บนพื้นทรายมีโอกาสรอดน้อย การยึดมันไว้กับพื้นที่มั่นคงคือการให้โอกาสมันได้ไปต่อ
เพื่อนบ้านที่มีพิษ
แต่การช่วยปะการังชิ้นหนึ่ง ต้องไม่ไปรบกวนปะการังที่อยู่มาก่อน ปะการังแย่งพื้นที่กันจริงๆ โดยยื่นหนวดที่มีเข็มพิษ (nematocysts) ออกไปทำร้ายเนื้อเยื่อของเพื่อนบ้าน
เราจึงต้องเลือกจุดยึดที่เว้นระยะห่างพอ ให้ปะการังชิ้นใหม่ไม่ไปรังแกใคร และไม่ถูกเจ้าบ้านเดิมรังแกจนตายก่อนจะตั้งตัวได้
ตะปู สายรัด และกาวมหาอุด
ทุกวันที่ลงน้ำ เราเริ่มจากเก็บเศษปะการังที่ตกอยู่ตามพื้นก่อน ส่วนใหญ่ที่เจอรอบเกาะทะลุคือ ปะการังลายกลีบดอกไม้ (Pavona sp.) ปะการังผิวเกล็ดน้ำแข็ง (Montipora sp.) และปะการังโขด (Porites sp.) วิธียึดจะเปลี่ยนไปตามรูปทรงของแต่ละชิ้น
ปะการังแบบกิ่ง
ตอกตะปูคอนกรีตขนาด 3 นิ้วลงบนฐานปะการังที่ตายแล้ว วางชิ้นปะการังแนบกับตะปู แล้วรัดด้วยสายรัดพลาสติก จุดสำคัญคือส่วนที่ยังมีชีวิตต้องแตะฐานด้วย เพราะต่อจากนี้ปะการังจะเติบโตเคลือบลงไปยึดฐานเอง ไม่ต้องกลิ้งไปมาบนพื้นอีก
ปะการังแบบก้อนและแบบแผ่น
ชนิดนี้มีไม่มาก เราใช้กาวอีพ็อกซี่ดินน้ำมัน ที่ทีมเรียกกันว่า "มหาอุด" กาวมาเป็นสองส่วน A กับ B เราพาลงน้ำไปทั้งห่อ แล้วแกะออกมานวดผสมกันใต้น้ำ ภาพที่เห็นคล้ายคนนวดแป้งขนมปังกลางทะเล
งานนี้ฝึกการลอยตัว (buoyancy) และสมาธิได้ดีมาก ต้องนวดจนกาวเป็นเนื้อเดียวกัน โดยหามุมพักที่ไม่ไปแตะปะการังรอบตัว สมาชิกใหม่มักได้หน้าที่นี้ก่อน จะได้ดูรุ่นพี่ทำงานไปด้วย
ก่อนกดกาว ต้องใช้แปรงลวดขัดผิวซากปะการังให้สะอาด เอาสาหร่ายเส้นใย ฟองน้ำ พรมทะเล และเห็ดทะเลออก แบ่งกาวให้เล็กกว่าชิ้นปะการังเล็กน้อย กดกาวลงบนฐาน แล้วกดปะการังลงบนกาว ถ้านวดดี อีก 12 ชั่วโมงกาวจะแข็งเหมือนปูน
เสียบลงหลืบธรรมชาติ
วิธีที่ง่ายที่สุดคือหาช่องหรือหลืบที่พอดีกับชิ้นปะการัง แล้วเสียบลงไปเลย แต่ต้องใช้เวลาใต้น้ำนานในการหาช่องที่เหมาะ และใช้ได้กับปะการังแบบกิ่งเท่านั้น เราจึงใช้วิธีนี้ไม่บ่อย
แพกลางทะเล
เกาะทะลุไอส์แลนด์รีสอร์ทให้เราตั้งสถานีทำงานบนเกาะ และยกแพให้ใช้เป็นสถานีกลางทะเล ทุกเช้าเราขนอุปกรณ์ลงแพ แล้วลงน้ำจากตรงนั้น
วันไหนแพไม่ว่างหรือแพเสีย เราก็มีทริปพิเศษ ใส่ถังอากาศและอุปกรณ์ทั้งหมดลงรถเข็น ลากจากที่พักมาหน้าหาด ใส่ชุดแล้วเดินลงทะเลไปเลย ดำเสร็จก็เดินกลับขึ้นมา แล้วลากรถเข็นกลับฐาน
น้อยแต่มาก
หกเดือนกว่าที่ทีมมูลนิธิฯ คลุกอยู่กับปะการัง เป้าหมายของเราคือสองหมื่นกว่ากิ่ง หน้าอ่าวมุกและอ่าวเทียน ถ้าเทียบกับงานแผง PVC ที่เคยทำ ตัวเลขนี้อาจดูไม่มาก แต่งานแต่ละชิ้นต้องใช้ความเข้าใจอีกขั้น และต้องติดตามตรวจสอบได้
งานนี้น้อยแต่มาก
เราขอบคุณทีมทุกคน ทั้งที่แวะเวียนมาช่วยและที่อยู่ทำงานจนจบ เราหวังว่านี่คือโอกาสเล็กๆ ที่ได้ตอบแทนแนวปะการังหน้าบ้าน ที่พวกเราเก็บหาและใช้ประโยชน์มาตลอด และรอดูว่าอีกหลายปีจากนี้ ปะการังที่เราช่วยไว้จะเติบโตแค่ไหน
ถ้ามาดำน้ำที่เกาะทะลุ ลองถามทีมไดฟ์เซ็นเตอร์ของเราเรื่องแปลงปะการังหน้าอ่าวมุกและอ่าวเทียนได้ และถ้ายังไม่ได้อ่าน เรามีอีกเรื่องจากทะเลเดียวกัน: เรื่องของแม่เต่าและแม่เลี้ยงเต่า
ความคิดเห็น