เรือใบแล่นทวนลมได้ยังไง — เรือใบ 101

2 ชั่วโมงที่ผ่านมา

ยาว 1 นาที

เรือใบไม่มีเครื่องยนต์ แต่แล่นได้เกือบทุกทิศ แม้กระทั่งทวนลมแบบเฉียงๆ บทความสั้นๆ นี้จะทำให้การนั่งเรือใบครั้งแรกสนุกขึ้นอีกนิด

เรือใบแล่นทวนลมได้อย่างไร อินโฟกราฟิกเรือใบ 101

พาหนะที่เก่าแก่ที่สุดอย่างหนึ่ง

ใครเคยนั่งอยู่บนเรือใบที่แล่นด้วยลมเป็นครั้งแรก คงรู้สึกเหมือนกำลังเห็นเรื่องมหัศจรรย์ ทั้งที่เรือใบเป็นพาหนะชนิดแรกๆ ที่มนุษย์ใช้เดินทางไกลข้ามทวีป

เวลาผ่านมาเป็นร้อยเป็นพันปี เรือใบก็ยังสวย ยังน่าหลงใหล และยังดูเหมือนเข้าใจยาก แต่ถ้าได้เข้าใจหลักของมันแล้ว จะรู้ว่าไม่ได้ยากอย่างที่คิด

กิจกรรมที่เงียบที่สุดในทะเล

การแล่นเรือใบเป็นกิจกรรมที่สร้างมลภาวะเป็นศูนย์ แต่ทำให้เราได้เป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ ไม่มีเสียงเครื่องยนต์ มีแค่สายลมปะทะหน้า และได้เข้าใจกลไกของธรรมชาติจากการลงมือทำจริง

เราเขียนเรื่องนี้ให้สั้นและเข้าใจง่ายที่สุด ตัดส่วนที่ซับซ้อนออกไป อ่านแล้วอาจงงบ้าง เข้าใจบ้าง แต่พอได้ลงไปนั่งในเรือ จับด้ามบังคับหางเสือ ถือเชือกดึงใบ ทุกอย่างจะเริ่มชัดขึ้นเอง

ใบเรือกับหางเสือ

เรือใบลำเล็กมีส่วนประกอบหลักเหมือนเรือใบแทบทุกชนิด คือ ใบเรือ ที่ทำหน้าที่อุ้มลมและสร้างแรงส่งให้เรือเคลื่อนที่ไปข้างหน้า และ หางเสือ ที่ใช้ควบคุมทิศทางของเรือ

เรือใบเคลื่อนที่ได้อย่างไร

ถ้าใบเรือเป็นแค่ผืนผ้าที่ปลิวสะบัดเหมือนธง ก็คงไม่มีอะไรพิเศษ แต่เมื่อใบเรือถูกดึงด้วยเชือกให้ตึงรับลม ลมจะไหลไปตามพื้นผิวขนาดใหญ่ของใบ เกิดแรงดันบนใบเรือ และแรงนั้นเองที่ผลักให้เรือแล่นไปได้

แต่ใบเรือจะทำงานได้ก็ต่อเมื่ออยู่ในองศาที่เหมาะสม และองศาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับทิศทางของเรือด้วย หางเสือจึงสำคัญไม่แพ้กัน

หัวใจของการแล่นเรือใบจึงอยู่ที่กำหนดทิศทางของเรือก่อน แล้วค่อยปรับใบให้สัมพันธ์กับลมที่ปะทะ

ทิศเดียวที่ไปไม่ได้

เมื่อจัดใบให้สัมพันธ์กับลม เรือใบไปได้เกือบทุกทิศ แม้แต่ทิศที่ทวนลมแบบเฉียงๆ

ยกเว้นทิศเดียว คือทวนลมตรงๆ เพราะในมุมนั้นใบเรือจะไม่สามารถกินลมได้เลย (ราว 30–50 องศาจากทิศที่ลมพัดมา)

ไปให้ถึงด้วยการอ้อม

ฟังดูเหมือนข้อจำกัด แต่นี่แหละคือเสน่ห์ของเรือใบ

ถ้าจุดหมายอยู่ต้นลมพอดี เราก็ต้องออกแบบเส้นทางใหม่ แล่นเฉียงไปทางหนึ่ง แล้วเลี้ยวกลับเฉียงไปอีกทาง สลับไปมาเป็นฟันปลา จนวกเข้าหาจุดหมายได้ในที่สุด นักเรือใบเรียกการเปลี่ยนด้านแบบนี้ว่า tacking